Người khởi kiện có được đề nghị tòa án thu thấp chứng cứ khi Tòa án chưa thụ lý vụ án. Căn cứ pháp lý nào, văn bản pháp luật nào ?
Câu trả lời ngắn:Không. Pháp luật hiện hành không quy định quyền của người khởi kiện được đề nghị Tòa án thu thập chứng cứ khi Tòa án chưa thụ lý vụ án. Ngoại lệ duy nhất là yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ chứng cứ, được nêu ở mục 3 dưới đây.

1. Quyền đề nghị Tòa án thu thập chứng cứ chỉ thuộc về “đương sự”

• Khoản 2 Điều 106 BLTTDS 2015: trường hợp đương sự đã áp dụng các biện pháp cần thiết mà vẫn không thể tự thu thập được tài liệu, chứng cứ thì có thể đề nghị Tòa án ra quyết định yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang lưu giữ cung cấp, hoặc đề nghị Tòa án tiến hành thu thập. Đơn yêu cầu phải ghi rõ vấn đề cần chứng minh, tài liệu cần thu thập, lý do không tự thu thập được và thông tin nơi đang lưu giữ.
• Điều 97 BLTTDS: Tòa án tiến hành các biện pháp thu thập chứng cứ trong các trường hợp do Bộ luật quy định. Đây là hoạt động trong quá trình giải quyết vụ án. Khi lập hồ sơ vụ án, Tòa án ra thông báo thụ lý, yêu cầu đương sự nộp chứng cứ và thực hiện các biện pháp thu thập theo khoản 2, 3 Điều 97
• Tư cách đương sự hình thành từ khi thụ lý (khoản 2 Điều 68, Điều 196 BLTTDS). Bài viết trên Tạp chí Tòa án nhân dân phân tích: theo BLTTDS 2015, quyền yêu cầu cung cấp chứng cứ chỉ thuộc về đương sự, còn người khởi kiện chỉ trở thành đương sự sau khi Tòa án ra Thông báo thụ lý vụ án. Do đó, trước khi thụ lý, người nộp đơn chưa phải là đương sự.
• Khoản 3 Điều 15 Luật Tổ chức TAND 2024 cũng chỉ quy định: Tòa án hỗ trợ thu thập chứng cứ bằng việc yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, chứng cứ trong vụ án, vụ việc, khi các bên đã thực hiện các biện pháp cần thiết nhưng không thu thập được và đề nghị Tòa án hỗ trợ

Giới nghiên cứu cũng ghi nhận đây là khoảng trống của luật: quy định hiện hành không xác định rõ Tòa án hỗ trợ ngay từ khi nộp đơn khởi kiện hay chỉ từ khi thụ lý. Trên thực tế, các Tòa án đều áp dụng theo hướng chỉ thu thập sau khi thụ lý

2. Ở giai đoạn nộp đơn, người khởi kiện chỉ cần nộp chứng cứ hiện có

Đoạn 2 khoản 5 Điều 189 BLTTDS quy định: nếu vì lý do khách quan không thể nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ thì người khởi kiện nộp tài liệu, chứng cứ hiện có để chứng minh quyền lợi bị xâm phạm. Phần còn lại được bổ sung theo yêu cầu của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án. Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP (Điều 7) hướng dẫn thêm về tài liệu, chứng cứ ban đầu; anh nên đối chiếu nguyên văn khi trích dẫn. Như vậy, Tòa án không có căn cứ trả lại đơn chỉ vì chứng cứ chưa đầy đủ, nếu người khởi kiện đã nộp chứng cứ hiện có và nêu rõ lý do khách quan.

3. Ngoại lệ: biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ chứng cứ

Theo khoản 2 Điều 111 BLTTDS, trong tình thế khẩn cấp cần bảo vệ ngay chứng cứ hoặc ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng, người khởi kiện được yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 114) đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện, tức là trước khi thụ lý. Thời hạn giải quyết yêu cầu này theo khoản 3 Điều 133 BLTTDS. Biện pháp này nhằm bảo toàn chứng cứ (ví dụ cấm thay đổi hiện trạng tài sản tranh chấp), không phải để Tòa án đi thu thập chứng cứ thay đương sự.

4. Cách xử lý trong thực tế

1. Trước khi nộp đơn: gửi văn bản yêu cầu cơ quan đang lưu giữ cung cấp tài liệu, căn cứ Điều 7 BLTTDS, Luật Tiếp cận thông tin 2016, và với hồ sơ địa chính thì theo quy định về khai thác thông tin đất đai của Luật Đất đai 2024. Văn bản từ chối hoặc không trả lời là chứng cứ cho thấy đã “áp dụng biện pháp cần thiết”.
2. Trong đơn khởi kiện: nộp chứng cứ hiện có, nêu rõ lý do khách quan không thu thập được, kèm văn bản đã yêu cầu cơ quan nói trên.
3. Ngay sau khi có Thông báo thụ lý: nộp đơn đề nghị thu thập chứng cứ theo khoản 2 Điều 106 BLTTDS.

Với vụ án hành chính, Luật Tố tụng hành chính 2015 có cơ chế tương tự. Ngoài ra, BLTTDS đã được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025); theo tôi biết, các điều nêu trên không thay đổi về bản chất, nhưng anh nên kiểm tra lại văn bản hợp nhất trước khi trích dẫn trong hồ sơ.

Chi tiết liên hệ Luật Tre Việt

Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách !

CÔNG TY LUẬT TNHH TRE VIỆT - TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ

 HOTLINE: 0989185188

 Theo dõi chúng tôi: