CÔNG TY LUẬT TNHH TRE VIỆT

TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ
luattrevietbn@gmail.com
0989185188

Khi Bị cáo đã nhận tội, luật sư bào chữa theo phương pháp nào

21/11/2026
 4

Khi Bị cáo đã nhận tội, luật sư bào chữa theo phương pháp nào

Luật sư Nguyễn Văn Viên – Công ty Luật TNHH Tre Việt

Trong thực tiễn hành nghề luật sư, không phải vụ án hình sự nào cũng có căn cứ để bào chữa theo hướng bị cáo  theo hướng kêu oan hoặc đề nghị tuyên bị cáo không phạm tội. Có những vụ án chứng cứ buộc tội tương đối rõ ràng, bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội, đồng ý với tội danh mà Viện kiểm sát đã truy tố. Điều họ mong muốn lớn nhất  lúc này là được hưởng sự khoan hồng của pháp luật, có cơ hội sớm trở về với gia đình và làm lại cuộc đời.

Trong những trường hợp đó, mục tiêu bào chữa của luật sư không còn là phủ nhận tội danh mà chuyển sang một nhiệm vụ không kém phần quan trọng: chứng minh rằng bị cáo xứng đáng được giảm nhẹ hình phạt.

Theo kinh nghiệm của tôi, khi bị cáo đã nhận tội và việc buộc tội có đủ căn cứ, trọng tâm bào chữa thường chuyển từ việc tranh luận về tội danh sang việc chứng minh những căn cứ để bị cáo được hưởng chính sách khoan hồng của pháp luật.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng việc bị cáo nhận tội không có nghĩa luật sư mặc nhiên chấp nhận toàn bộ nội dung cáo trạng, luật sư không thể nói câu đồng ý với tội danh của Viện kiểm sát, tốt nhất là không nói về tội danh (ngầm hiểu là đúng tội danh). Luật sư vẫn cần kiểm tra chứng cứ, các yếu tố cấu thành tội phạm, việc xác định tội danh và khung hình phạt. Bởi có những trường hợp bị cáo thừa nhận hành vi nhưng chưa hiểu đầy đủ tính chất pháp lý của hành vi đó.

Từ thực tiễn nghiên cứu hồ sơ và tham gia tranh tụng tại phiên tòa, tôi xin chia sẻ một số vấn đề mà luật sư cần quan tâm khi bào chữa cho bị cáo đã nhận tội.

1. Xác định đúng mục tiêu và hướng bào chữa

Khi bị cáo đã thành khẩn nhận tội, luật sư cần xác định rõ:

- Không tranh cãi những vấn đề không thể tranh cãi.

- Tập trung làm rõ các yếu tố nhân thân, hoàn cảnh và nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội.

- Hướng tới mục tiêu xin giảm nhẹ mức hình phạt hoặc xin áp dụng hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt nếu có căn cứ.

2. Nghiên cứu kỹ các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Khi bào chữa theo hướng xin giảm nhẹ hình phạt, việc xác định và chứng minh các tình tiết giảm nhẹ là nội dung đặc biệt quan trọng.

Điều 51 Bộ luật Hình sự quy định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Đây là căn cứ pháp lý mà luật sư cần nghiên cứu và vận dụng phù hợp với từng vụ án.

Trong thực tiễn, các tình tiết thường được xem xét gồm:

·      Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả.

·      Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng.

·      Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải.

·      Người phạm tội tự thú.

·      Tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án.

·      Người phạm tội lập công chuộc tội.

·      Các tình tiết giảm nhẹ khác theo quy định pháp luật.

Ngoài những tình tiết quy định tại khoản 1 Điều 51, luật sư cần nghiên cứu các tình tiết khác có thể được xem xét theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Luật sư cần chủ động tìm kiếm thêm các tình tiết khác như:

- Bị cáo là lao động chính trong gia đình.

- Gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

- Thân nhân là người có công.

- Có quá trình sinh sống, làm việc tốt tại địa phương.

- Được bị hại xin giảm nhẹ hoặc đề nghị khoan hồng.

…

Trên thực tế, có những tình tiết bị cáo hoặc gia đình biết nhưng không nghĩ đến việc cung cấp cho luật sư. Vì vậy, ngoài nghiên cứu hồ sơ vụ án, việc trao đổi trực tiếp với bị cáo và người thân cũng rất cần thiết.

Đôi khi, một tài liệu tưởng chừng không quan trọng lại giúp làm rõ một tình tiết giảm nhẹ có giá trị.

3. Phân tích đúng vai trò của bị cáo trong vụ án

Đối với các vụ án đồng phạm,  phá phân hóa, cá thể hóa hành vi phạm tôi của từng bị cáo.

Điều 50 Bộ luật Hình sự quy định khi quyết định hình phạt, Tòa án phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Đối với vụ án đồng phạm, Điều 58 Bộ luật Hình sự còn yêu cầu phải xem xét tính chất của đồng phạm, tính chất và mức độ tham gia phạm tội của từng người.

Vì vậy, mặc dù bị cáo đã nhận tội, luật sư vẫn cần phân tích:

·      Bị cáo là người chủ mưu, tổ chức, thực hành hay giúp sức?

·      Bị cáo chủ động thực hiện hành vi hay tham gia theo sự rủ rê, chỉ đạo của người khác?

·      Mức độ tham gia của bị cáo đến đâu?

·      Bị cáo có được hưởng lợi từ hành vi phạm tội không? Nếu có thì mức độ hưởng lợi như thế nào?

·      Hành vi của bị cáo có ảnh hưởng như thế nào đến hậu quả chung của vụ án?

·      Có sự khác biệt về vai trò, lỗi và trách nhiệm giữa các bị cáo hay không?

Trong nhiều vụ án, những người đồng phạm bị truy tố cùng một tội danh, cùng một khung hình phạt nhưng mức độ tham gia lại rất khác nhau.

Nếu thân chủ chỉ tham gia ở mức độ thứ yếu, không hưởng lợi nhiều hoặc chỉ thực hiện theo sự chỉ đạo của người khác thì cần được phân hóa trách nhiệm hình sự tương xứng.

Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt đòi hỏi mỗi bị cáo phải chịu trách nhiệm đúng với hành vi và vai trò của mình, không thể đánh đồng với các đồng phạm khác.

Bị cáo chính tù chung thân thì bị cáo thứ yếu vẫn có thể án treo nếu biết phân tích
Lưu ý: Vai trò của các bị cáo được Viện kiểm sát đánh theo số thứ tự trong bản cáo trạng. Bị cáo đứng số thứ tự 1 tức là bị cáo đấy là đầu vụ.

4. Phân tích nguyên nhân, hoàn cảnh dẫn đến hành vi phạm tội

Tôi cho rằng đây cũng là vấn đề cần được xem xét.

Có những hành vi phạm tội xuất phát từ sự thiếu hiểu biết pháp luật, mâu thuẫn bột phát, nhận thức hạn chế hoặc hoàn cảnh đặc biệt. Cũng có trường hợp bị cáo bị lôi kéo, kích động hoặc chịu tác động từ người khác.

Những yếu tố này không làm mất đi trách nhiệm hình sự của bị cáo nhưng có thể giúp đánh giá đầy đủ hơn về động cơ, mục đích, mức độ lỗi và tính chất của hành vi phạm tội.

Ví dụ, trong những vụ án cố ý gây thương tích, cần làm rõ nguyên nhân mâu thuẫn, diễn biến xô xát, hành vi của các bên trước khi xảy ra sự việc và mức độ chủ động của bị cáo.

Đối với những vụ án về tài sản, có thể cần nghiên cứu động cơ phạm tội, điều kiện kinh tế, quá trình hình thành ý định phạm tội, mức độ hưởng lợi và việc khắc phục hậu quả.

Tất nhiên, việc phân tích hoàn cảnh phải dựa trên tài liệu, chứng cứ và không thể lấy khó khăn trong cuộc sống để biện minh cho hành vi vi phạm pháp luật.

Mục đích của việc phân tích là giúp Hội đồng xét xử có thêm cơ sở đánh giá toàn diện tính chất, mức độ hành vi phạm tội và trách nhiệm của bị cáo.

5. Chứng minh khả năng cải tạo và tái hòa nhập xã hội

Điều 31 Bộ luật Hình sự quy định mục đích của hình phạt không chỉ nhằm trừng trị mà còn giáo dục người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội, ngăn ngừa họ phạm tội mới.

Một bản bào chữa hiệu quả không chỉ nhìn vào quá khứ mà còn phải hướng tới tương lai.

Luật sư cần giúp Hội đồng xét xử thấy rằng:

- Bị cáo đã nhận thức rõ sai phạm.

- Có nơi cư trú rõ ràng.

- Có công việc ổn định hoặc cơ hội lao động sau khi chấp hành án.

- Có gia đình sẵn sàng quản lý, giáo dục.

- Nguy cơ tái phạm thấp.

Khi Tòa án nhận thấy bị cáo còn khả năng giáo dục, cải tạo tốt thì cơ hội được hưởng chính sách khoan hồng sẽ cao hơn.Tuy nhiên, cần tránh việc chỉ căn cứ vào lời hứa của bị cáo hoặc đơn cam kết của gia đình để cho rằng bị cáo đương nhiên đủ điều kiện hưởng án treo.

Mọi đề nghị đều phải được đối chiếu với quy định pháp luật và các tình tiết cụ thể của vụ án.

6. Khai thác hoàn cảnh gia đình và những yếu tố nhân văn

Pháp luật nghiêm minh nhưng cũng rất nhân đạo.

Bên cạnh các căn cứ pháp lý, luật sư cần trình bày những yếu tố mang tính nhân văn:

- Hoàn cảnh gia đình.

- Trách nhiệm nuôi dưỡng cha mẹ già, con nhỏ.

- Những khó khăn khách quan dẫn đến việc phạm tội.

- Sự day dứt, hối hận của bị cáo.

Tuy nhiên, việc trình bày phải dựa trên chứng cứ và sự thật khách quan, tránh sa vào kể lể hoặc biện minh cho hành vi phạm tội.

7. Đề xuất mức hình phạt cụ thể và có căn cứ

Một trong những vấn đề tôi thường quan tâm khi xây dựng bản bào chữa là phải xác định được mức hình phạt hoặc hướng xử lý cụ thể để đề nghị Hội đồng xét xử xem xét.

Nếu chỉ trình bày các tình tiết giảm nhẹ rồi kết luận chung chung rằng đề nghị Hội đồng xét xử giảm nhẹ hình phạt thì chưa khai thác hết giá trị của các luận cứ đã đưa ra.

Tùy từng vụ án, luật sư có thể nghiên cứu, đề nghị:

Thứ nhất, áp dụng đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự và quyết định mức hình phạt phù hợp trong khung hình phạt.

Thứ hai, đề nghị áp dụng khoản 1 Điều 54 Bộ luật Hình sự để quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đang áp dụng nếu bị cáo có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 và đáp ứng các điều kiện liên quan.

Thứ ba, đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm có vai trò không đáng kể, nghiên cứu đề nghị áp dụng khoản 2 Điều 54 Bộ luật Hình sự.

Thứ tư, đề nghị áp dụng hình phạt không phải tù giam (án treo) hoặc cho hưởng án treo theo Điều 65 Bộ luật Hình sự nếu có đầy đủ căn cứ và đáp ứng các điều kiện luật định.

Thứ năm, nghiên cứu khả năng đề nghị miễn hình phạt theo Điều 59 Bộ luật Hình sự nếu vụ án thuộc trường hợp được pháp luật cho phép.

Thứ sáu, xem xét các căn cứ để đề nghị không áp dụng hình phạt bổ sung, miễn hoặc giảm các nghĩa vụ tài chính, án phí nếu pháp luật có quy định và bị cáo đáp ứng điều kiện.

Khi đề xuất mức hình phạt, luật sư cũng cần đối chiếu với quan điểm đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa.

Nếu nhận thấy mức hình phạt Viện kiểm sát đề nghị chưa đánh giá đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ, vai trò hoặc mức độ trách nhiệm của bị cáo thì cần tập trung tranh luận, chỉ ra những căn cứ cụ thể.

Trong trường hợp cần thiết, luật sư có thể đề nghị một mức hình phạt xác định hoặc một khoảng hình phạt phù hợp để Hội đồng xét xử cân nhắc.

Theo tôi, kiến nghị càng rõ ràng, có căn cứ và sát với nội dung vụ án thì càng có giá trị tham khảo đối với Hội đồng xét xử khi nghị án.

8. Phương pháp xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa

Đối với những vụ án bị cáo đã nhận tội, phương pháp xét hỏi và tranh luận cũng cần có sự điều chỉnh cho phù hợp.

Khi xét hỏi, luật sư không nhất thiết phải hỏi lại toàn bộ diễn biến hành vi phạm tội nếu những vấn đề đó đã rõ và không có mâu thuẫn cần làm sáng tỏ.

Thay vào đó, nên tập trung vào những nội dung trực tiếp phục vụ cho việc bào chữa giảm nhẹ, chuyển khung, chẳng hạn:

·      Nguyên nhân, hoàn cảnh dẫn đến hành vi phạm tội.

·      Vai trò và mức độ tham gia của bị cáo.

·      Động cơ, mục đích và nhận thức của bị cáo.

·      Việc bồi thường, khắc phục hậu quả.

·      Thái độ khai báo, ăn năn hối cải.

·      Các tình tiết khác có thể ảnh hưởng đến việc quyết định hình phạt.

Đối với các tình tiết giảm nhẹ chưa được Viện kiểm sát đánh giá hoặc đánh giá chưa đầy đủ, luật sư cần viện dẫn chứng cứ và quy định pháp luật để bảo vệ quan điểm của mình.

Trong trường hợp quan điểm đề nghị hình phạt của Viện kiểm sát đã phù hợp, luật sư vẫn có thể bổ sung những luận cứ nhằm giúp Hội đồng xét xử đánh giá toàn diện hơn về nhân thân, hoàn cảnh và khả năng cải tạo của bị cáo.

Tôi cho rằng một bản bào chữa không nhất thiết phải dài mới có sức thuyết phục.

Điều quan trọng là luật sư phải xác định đúng vấn đề, trình bày rõ ràng, có căn cứ và tránh lặp lại những nội dung không cần thiết.

9. Sự chuẩn bị của luật sư có ý nghĩa rất quan trọng- không chuẩn bị là chuẩn bị cho thất bại

Có những tình tiết chỉ được làm rõ sau khi luật sư trao đổi với bị cáo, làm việc với gia đình, tiếp xúc với người bị hại hoặc thu thập thêm tài liệu liên quan.

Ngoài ra, việc nghiên cứu các bản án đã được công bố, án lệ có liên quan và hướng dẫn áp dụng pháp luật cũng có thể giúp luật sư xây dựng luận cứ bào chữa phù hợp hơn.

Tùy từng vụ án, luật sư cần chuẩn bị trước những vấn đề có thể phát sinh tại phiên tòa, dự kiến quan điểm của đại diện Viện kiểm sát và xây dựng các phương án tranh luận tương ứng.

Theo kinh nghiệm thực tiễn, việc chuẩn bị tốt hồ sơ, chứng cứ và phương án bào chữa thường có ý nghĩa quan trọng hơn việc cố gắng trình bày một bài phát biểu thật dài tại phiên tòa.

179524856696389229837096777200918922983709677720091bf16a7434628a8a9f4c1b806e24c55e71

10. Kết luận

Trong các vụ án mà bị cáo đã thừa nhận hành vi phạm tội, giá trị của luật sư không nằm ở việc phủ nhận sự thật mà nằm ở khả năng làm cho Tòa án nhìn thấy đầy đủ con người phía sau hành vi phạm tội.

Một luật sư giỏi không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ mà còn giúp Hội đồng xét xử có thêm căn cứ để đưa ra một bản án vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, đúng pháp luật nhưng vẫn mở ra cho bị cáo cơ hội sửa chữa sai lầm và làm lại cuộc đời.

Luật sư không bào chữa bằng mọi giá, nhưng phải bảo vệ đến cùng những quyền lợi hợp pháp mà bị cáo được hưởng, kể cả khi họ đã nhận tội. Qua phiên tòa mọi người thấy được bức tranh toàn cảnh, một video quay chậm nói lên hành vi phạm tội của bị cáo để bị cáo tâm phục khẩu phục, để có thái độ cải tạo tốt, sớm về với gia đình hòa nhập xã hội.

Đó cũng là một trong những giá trị thiết thực của hoạt động bào chữa và là trách nhiệm mà luật sư cần thực hiện trong mỗi vụ án hình sự.

LUẬT SƯ NGUYỄN VĂN VIÊN

Công ty Luật TNHH Tre Việt

LUẬT TRE VIỆT – TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ

Website: luattreviet.vn

Hotline: 0989 185 188

Email: luattrevietbn@gmail.com

Bài viết cùng chuyên mục

Bản đồ

Luật sư sẽ liên hệ lại với bạn ngay lập tức khi nhận được lịch

Danh mục

Bài viết nổi bật

. .