Trong những năm qua, tội phạm trẻ em không chỉ có dấu hiệu gia tăng về số lượng mà mức độ, thủ đoạn phạm tội cũng diễn biến ngày càng phức tạp, tinh vi; độ tuổi phạm tội ngày càng trẻ hóa, hành vi ngày một manh động.

Nếu như trước đây, tội phạm vị thành niên thường chỉ dừng lại ở các hành vi bộc phát như trộm cắp vặt, gây rối trật tự công cộng do thiếu kiểm soát, thì nay, bức tranh ấy đã tối tăm hơn rất nhiều. Các cơ quan tiến hành tố tụng ngày càng phải thụ lý nhiều hơn các vụ án đặc biệt nghiêm trọng do những đứa trẻ chưa thành niên gây ra:
- Sự leo thang về mức độ bạo lực: Không hiếm các vụ án cướp giật, cố ý gây thương tích dẫn đến chết người, thậm chí là giết người cướp tài sản mà thủ phạm mới chỉ ở độ tuổi 14 đến 16.
- Tội phạm công nghệ cao và ma túy: Sự bùng nổ của không gian mạng tạo ra những loại tội phạm "ẩn danh" tuổi teen. Nhiều em trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo trực tuyến, buôn bán trái phép chất ma túy xuyên tỉnh vì nghĩ rằng pháp luật sẽ khoan hồng do chưa đủ tuổi trưởng thành.
- Mất kiểm soát cảm xúc số đông: Các vụ hỗn chiến, thanh toán lẫn nhau chỉ vì một ánh mắt nhìn đểu trên mạng xã hội hoặc mâu thuẫn nhỏ nhặt cho thấy sự đứt gãy nghiêm trọng trong năng lực kiềm chế cảm xúc của thế hệ trẻ.

Trước tình trạng tội phạm trẻ hóa ở mức đáng báo động đơn cử như: Vụ “quái xế” tông chết cô gái đứng chờ đèn đỏ; nhiều vụ bạo lực học đường gây ra những cái chết thương tâm…, nhiều người cho rằng cần tăng chế tài, giảm độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, xử lý thật nghiêm đối tượng vi phạm.

Tình trạng tội phạm trẻ hóa không phải do pháp luật chưa nghiêm mà vấn đề ở giáo dục chưa tốt (bao gồm giáo dục từ gia đình, nhà trường và xã hội). Cụ thể như sau:

Lỗi từ gia đình

Như chúng ta đã biết, gia đình là yếu tố quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách của trẻ. Tuy nhiên, một khi gia đình không ổn định, có những vấn đề như bao lực, ly hôn, thiếu sự quan tâm, yêu thương đối với con cái sẽ khiến trẻ dễ bị tổn thương và thiếu định hướng đúng trong cuộc sống, dẫn đến những hành vi sai trái, lệch chuẩn đạo đức.

Ngoài ra, trong một số gia đình, cha mẹ quá nuông chiều hoặc thiếu sự kỷ luật với con cái (lúc nào cũng cho con mình còn nhỏ nên không biết gì, trong mọi trường hợp con mình đều không có lỗi...) sẽ tạo điều kiện cho trẻ em thiếu trách nhiệm với mọi người, có xu hướng đòi hỏi, và có hành vi vi phạm pháp luật.

Hay một số gia đình, cha mẹ dư dả về tài chính, sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu vất chất của con nhưng không quan tâm, bên cạnh con về mặt tinh thần nên trẻ cảm thấy cô đơn, bối rối và tìm kiếm sự thỏa mãn bằng những hành vi tiêu cực, thậm chí là vi phạm pháp luật.

Lỗi từ nhà trường

Nhà trường giữ vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách của trẻ. Tuy nhiên, vì các lý do khác nhau, nhiều trường hợp nhà trường, thầy cô giáo chỉ quan tâm đến việc dạy – học và kết quả học tập mà chưa sát sao đến hoàn cảnh gia đình của từng học trò, đặc biệt là các em “cá biệt”. Thậm chí, có những trường hợp học trò của mình chính là nạn nhân của bạo lực học đường nhưng vì căn bệnh thành tích nên cố gắng giấu đi cho qua chuyện.

Lỗi từ xã hội

Bên cạnh những mặt tích cực của phương tiện truyền thông, mạng xã hội mang lại, vẫn xuất hiện mặt trái của nó; như là trẻ em tiếp xúc với những thông tin, hình ảnh không lành mạnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi của trẻ, thúc đẩy trẻ thực hiện hành vi phạm tội mà không nhận thức được hậu quả.

Đồng thời, hàng xóm, những người xung quanh thờ ơ trước những hành vi sai trái của trẻ (coi đó không phải là chuyện của mình nên không góp ý cho trẻ, không quan tâm để tránh gặp chuyện phiền phức); các hội, đoàn ở địa phương cũng chưa thật sự sát sao đến những trường hợp “trẻ có biểu hiện hư” cho đến khi trẻ vi phạm pháp luật mới biết.


Quan niệm đền bù là xong?

Thực tế, nhiều học sinh lầm tưởng dưới 18 tuổi thì chỉ bị xử lý kỷ luật nội bộ hoặc bồi thường dân sự dẫn đến việc xem nhẹ danh dự, thân thể người khác và quay clip khoe chiến tích. Bên cạnh đó, quan niệm đền bù là xong của một bộ phận phụ huynh cũng cho thấy sự ngộ nhận giữa trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hình sự.

Khi hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, việc bồi thường chỉ mang ý nghĩa khắc phục hậu quả và là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự, giúp người phạm tội được xem xét giảm nhẹ hình phạt do có thái độ ăn năn, hối cải. Về nguyên tắc, bồi thường không phải căn cứ tự động để miễn trách nhiệm hình sự trước Nhà nước, trừ các trường hợp đặc biệt quy định nghiêm ngặt tại Điều 29 Bộ luật Hình sự.

Tuổi 16 và ranh giới trách nhiệm pháp lý

Một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay là rất nhiều phụ huynh và các em học sinh chưa nhận thức đầy đủ về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Trong khi đó, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm đối với tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thuộc danh mục luật định. Sự phân hóa này cho thấy Nhà nước đã dựa trên khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi chưa hoàn thiện của người chưa thành niên để thiết kế cơ chế xử lý mang tính giáo dục, nhưng đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

Đối với Tội gây rối trật tự công cộng (Điều 318): Người dưới 16 tuổi không bị truy cứu trách nhiệm hình sự do không thuộc nhóm tội danh mà lứa tuổi này phải chịu trách nhiệm. Ngược lại, người từ đủ 16 tuổi trở lên hoàn toàn có thể bị khởi tố hình sự nếu đáp ứng đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Đối với Tội cố ý gây thương tích (Điều 134): Người dưới 16 tuổi chỉ bị xử lý nếu hành vi thuộc trường hợp rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Đối với người từ đủ 16 tuổi trở lên, họ phải chịu trách nhiệm đối với mọi mức độ hành vi, kể cả khi tỷ lệ thương tích thấp nhưng có các tình tiết định khung như sử dụng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ hoặc có tổ chức.

Đối với Tội làm nhục người khác (Điều 155): Người dưới 16 tuổi về cơ bản được loại trừ trách nhiệm hình sự đối với tội danh này, kể cả khi thực hiện trên mạng xã hội, tuy nhiên vẫn phải chịu các hình thức xử lý nghiêm khắc khác. Người từ đủ 16 tuổi, các hành vi như quay clip làm nhục bạn học, phát tán hình ảnh bôi nhọ danh dự, xúc phạm công khai người khác trên không gian mạng đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Từ góc độ giáo dục và phòng ngừa, tình trạng tội phạm ngày càng trẻ hoá là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với trẻ trong độ tuổi chưa thành niên, và cho thấy vai trò quản lý, giáo dục của gia đình, nhà trường đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh bùng nổ mạng xã hội, các hành vi bạo lực học đường dễ bị kích động bởi tâm lý đám đông, nhu cầu thể hiện bản thân hoặc ảo tưởng về sự nổi tiếng trên không gian mạng.

Do đó, giải pháp để đẩy lùi “tình trạng tội phạm trẻ hóa” không phải là tăng chế tài, giảm độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự mà cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục trẻ em.

Gia đình cần tạo một môi trường yêu thương, quan tâm, chia sẻ với con cái về mọi mặt (vật chất lẫn tinh thần). Nhà trường cần chú trọng đến giáo dục nhân cách cho trẻ, tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, phối hợp chặt chẽ với gia đình và cơ quan có chức năng trong việc giáo dục trẻ. Cơ quan có thẩm quyền cần quyết tâm hơn nữa trong việc loại bỏ những thông tin tiêu cực trên phương tiện truyền thông, mạng xã hội; đồng thời, hàng xóm, những người xung quanh, các hội, đoàn cần quan tâm, hỗ trợ và tạo môi trường sống lành mạnh để trẻ em có thể phát triển một cách toàn diện. Có như vậy, mới góp phần giảm tình trạng tội phạm là trẻ em một cách hiệu quả.

Cứu một đứa trẻ phạm tội quay đầu không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan Công an hay Tòa án, mà đó là bài toán chung của cả cộng đồng. Đừng để khi bản án được tuyên, chúng ta mới giật mình nhận ra rằng mình đã đánh mất cả một thế hệ chỉ vì sự thờ ơ từ những bước đi đầu đời của các em.

Trong quá trình tìm hiểu kiến thức pháp luật, nếu bạn còn bất kỳ câu hỏi hay khó khăn nào, hãy gọi ngay cho chúng tôi qua HOTLINE 0989.185.188 để được tư vấn và hỗ trợ giải đáp một cách nhanh chóng, chi tiết, hiệu quả.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách!
CÔNG TY LUẬT TNHH TRE VIỆT - TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ
HOTLINE: 0989185188
Email: luattrevietbn@gmail.com
Website: http://luattreviet.vn/
Theo dõi chúng tôi: