Trưa hôm ấy, đứng nơi hành lang phòng xử, chị T. cứ ôm chặt tập hồ sơ. Là một bác sĩ, chị giữ gìn từng trang kết quả xét nghiệm của con bằng tất cả sự cẩn trọng và tỉ mỉ của nghề nghiệp. Ánh mắt chị trĩu nặng âu lo đứng trước nguy cơ đứa con bé bỏng vuột khỏi sự chăm sóc của mình.

Bé N con gái chị chưa tròn 3 tuổi, mắc bệnh Thalassemia (thiếu máu bẩm sinh). Đây cũng là điều hệ trọng trong cuộc chiến pháp lý dai dẳng và đầy nước mắt của chị với gia đình chồng cũ: Chị phải giành lại quyền nuôi con mới có thể có điều kiện chăm sóc con mình tốt nhất.

Sai lầm khi nhượng bộ quyền trực tiếp nuôi con...

Theo hồ sơ vụ án, cuộc hôn nhân của chị T rơi vào tình trạng chị phải ly hôn để tự giải phóng mình. Ban đầu, chị nộp đơn đơn phương ly hôn. Tuy nhiên, đứng trước viễn cảnh phải chịu đựng thêm khi chờ đợi thủ tục kéo dài, chị đã chấp nhận lời đề nghị của chồng khi hòa giải: chuyển sang thuận tình ly hôn. Và cũng chính vì lý do này, chị đã mắc sai lầm khi phải nhượng bộ một điều quan trọng - để chồng trực tiếp nuôi con.

Theo đó, hai bên ký biên bản thỏa thuận: Cha trực tiếp nuôi con, mẹ được đón con về bên ngoại từ chiều thứ Năm đến hết Chủ nhật hằng tuần. Với niềm tin rằng thỏa thuận này giúp chị vừa chấm dứt cuộc hôn nhân không hạnh phúc, vừa vẫn có thể ở bên con phần lớn thời gian, chị T đã đặt bút ký.

Thế nhưng thực tế sau ly hôn không như những gì chị hình dung. Ngay khi quyết định của tòa có hiệu lực, chị bắt đầu thấy sự bất tiện trong việc chăm sóc con mình khi hai mẹ con không được gần gũi. Trong khi đó, bé N với căn bệnh Thalassemia cần được theo dõi sát sao từng dấu hiệu nhỏ như sắc mặt tái đi, tay chân lạnh hay lịch truyền máu định kỳ. 

Trước đây, chị T là người thức đêm ôm con trong bệnh viện, đưa con đi chuyển tuyến, điều trị; nay do mẹ - con xa nhau nên chị lo âu cực độ. Vì vậy, chỉ 4 ngày sau khi quyết định ly hôn có hiệu lực, chị nộp đơn đến tòa xin thay đổi quyền nuôi con.

Tòa sơ thẩm viện dẫn Án lệ số 54/2022

Tại phiên toà sơ thẩm, phía bị đơn khẳng định họ đủ điều kiện nuôi con. Họ lập luận rằng việc chị T tự nguyện ký thỏa thuận giao con trước đó đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền trực tiếp nuôi con.

Có một vấn đề pháp lý khác mà phía chị T đưa ra: Đâu là môi trường tốt nhất cho một đứa trẻ mắc bệnh mạn tính?

Quá trình thu thập chứng cứ, chị T và luật sư của chị đã chỉ ra những bất cập trong môi trường sống tại nhà nội. Cụ thể, nơi bé đang sống nằm cạnh xưởng gỗ ồn ào suốt ngày đêm, đồng thời khu đất bên cạnh cũng thường xuyên bị phun thuốc trừ sâu. Với một đứa trẻ mắc bệnh Thalassemia thì môi trường sạch sẽ, trong lành là điều quan trọng; không thể xem nhẹ việc bé phải tiếp xúc với khói bụi và hóa chất...

Trong khi đó, nhà ngoại nằm trong khu dân cư yên tĩnh, sạch sẽ. Ông bà ngoại đều công tác trong ngành y, dì của bé là giáo viên mầm non. Tất cả luôn sẵn sàng để xử lý các tình huống khẩn cấp và chăm sóc dài hạn cho tình trạng bệnh lý đặc biệt của bé N… 

Tuy nhiên, kết quả của bản án sơ thẩm là HĐXX đã áp dụng Án lệ số 54/2022 với nhận định trường hợp này tương tự tình huống người mẹ từ bỏ quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Khi nghe tuyên án, chị T nghẹn ngào: “Kính thưa HĐXX, con của tôi còn quá non nớt, cần hơi ấm của mẹ...”,

Phán quyết thấu lý đạt tình của tòa phúc thẩm

Không chấp nhận bỏ cuộc, chị T kháng cáo. Ở cấp phúc thẩm, tình tiết vụ án được HĐXX xem xét dưới góc độ toàn diện hơn, đặc biệt là quyền lợi tốt nhất cho trẻ. Chị T không bỏ con mà chỉ bị dồn vào tình thế phải lựa chọn giữa việc kéo dài cuộc hôn nhân đầy bế tắc, hay chấp nhận ký vào tờ giấy thuận tình với niềm tin chị vẫn sẽ được gần con.

Luật sư của chị T lập luận rằng, việc áp dụng Án lệ số 54/2022 là khiên cưỡng. Khác với án lệ về việc người mẹ bỏ rơi con trong thời gian dài, chị T chưa từng bỏ con. Hành động nộp đơn khởi kiện chỉ 4 ngày sau khi ly hôn cho thấy ý chí giành quyền nuôi con của chị là nhất quán và cấp thiết. HĐXX phúc thẩm đã lắng nghe kỹ lưỡng các phân tích chuyên môn y khoa về bệnh Thalassemia.

Tòa nhận định: Một đứa trẻ dưới 36 tháng tuổi, mắc bệnh mạn tính, cần một môi trường sống an toàn, tránh xa tiếng ồn và hóa chất độc hại. Bên cạnh đó, sự gắn bó tình cảm và điều kiện chăm sóc y tế tại gia đình bên ngoại là yếu tố vượt trội để đảm bảo sự phát triển bình thường của trẻ.

Từ đó, tòa phúc thẩm tuyên sửa án sơ thẩm, giao bé N về cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng; người cha được đảm bảo quyền thăm nom, chăm sóc con theo quy định pháp luật.

Nghe tòa tuyên án, chị T rơi lệ. Đây không phải là những giọt nước mắt của sự uất ức như ở phiên sơ thẩm mà là giọt nước mắt hạnh phúc của người mẹ đã dám mạnh mẽ đấu tranh để giành lại đứa con bé bỏng về với vòng tay yêu thương, bảo bọc của mình.

Áp dụng Án lệ số 54/2022 phải đúng tình huống

Án lệ số 54/2022 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao được phát triển từ Bản án dân sự phúc thẩm số 165/2021/HNGĐ-PT ngày 16-9-2021 của TAND Cấp cao tại Đà Nẵng.

Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác. Tuy nhiên, Án lệ số 54/2022 đã tạo ra một ngoại lệ dựa trên thực tế xét xử.

Tình huống của vụ án: Người vợ và người chồng ly hôn. Họ có một con chung dưới 36 tháng tuổi. Theo nguyên tắc thông thường, người vợ sẽ được quyền trực tiếp nuôi dưỡng đứa trẻ này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy người vợ đã tự ý bỏ về nhà bố mẹ đẻ, mang theo con và ngăn cản người chồng thăm nom, chăm sóc con chung. Người chồng có công việc ổn định, thu nhập tốt, có chỗ ở và điều kiện chăm sóc con tốt hơn (có sự hỗ trợ của ông bà nội).

Phán quyết của Tòa án (Nội dung án lệ):

Tòa án nhận định rằng hành vi ngăn cản quyền thăm nom của người mẹ đã ảnh hưởng đến tình cảm cha con và sự phát triển toàn diện của trẻ. Do đó, trong vụ án ly hôn, nếu con chung dưới 36 tháng tuổi nhưng người mẹ có hành vi cản trở, ngăn cấm người cha thực hiện quyền thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng con; đồng thời người cha có đủ điều kiện để nuôi dưỡng con tốt hơn thì Tòa án xem xét giao con cho người cha trực tiếp nuôi dưỡng.

Án lệ số 54/2022 có ý nghĩa thực tiễn rất lớn trong việc bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em. Trước đây, quan điểm "con dưới 36 tháng tuổi tự động theo mẹ" rất phổ biến. Án lệ số 54/2022 khẳng định quyền ưu tiên của mẹ không phải là tuyệt đối nếu mẹ không đảm bảo được quyền lợi của con, bao gồm quyền được kết nối với cha.

Trích theo Báo Pháp luật Vội giải thoát khỏi hôn nhân, người mẹ suýt để vuột đứa con khỏi vòng tay mình | Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh
Sau ly hôn Bị ngăn cản quyền thăm con phải làm sao?

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí!

Hotline: 0989 185 188 

LUẬT TRE VIỆT – TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ

Theo dõi chúng tôi: