Công ty gần đây nhận được một vụ việc: 

"Chào Luật sư, tôi có một vấn đề mong được tư vấn. Cách đây 8 tháng, mẹ tôi (năm nay 78 tuổi, đang điều trị bệnh Alzheimer giai đoạn giữa) đã ký hợp đồng chuyển nhượng một mảnh đất trị giá gần 3 tỷ đồng cho người trong làng với giá chỉ 500 triệu đồng. Gia đình tôi hoàn toàn không hay biết cho đến khi nhận được giấy báo thuế đất đứng tên chủ mới. Khi hỏi lại, mẹ tôi không nhớ mình đã từng ký giấy tờ gì. Trong trường hợp này chúng tôi nên làm như thế nào?"

Đây là một câu hỏi mà Công ty Luật TNHH Tre Việt nhận được khá thường xuyên: giao dịch do người bị lừa dối, bị ép buộc, do người chưa đủ năng lực hành vi dân sự xác lập, hoặc giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Bài viết dưới đây sẽ phân tích tình huống trên dưới góc độ pháp lý và làm rõ các quy định liên quan đến giao dịch dân sự vô hiệu theo Bộ luật Dân sự 2015.

1. Điều kiện để một giao dịch dân sự có hiệu lực

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015, một giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch được xác lập;
• Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện;
• Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức của giao dịch là điều kiện có hiệu lực trong trường hợp luật có quy định.

Chiếu theo tình huống nêu trên, điều kiện đầu tiên đã có dấu hiệu bị vi phạm: người mẹ đang mắc bệnh Alzheimer giai đoạn giữa — một tình trạng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhận thức và làm chủ hành vi tại thời điểm ký kết.

2. Căn cứ để yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu

Với tình huống này, gia đình có thể xem xét hai căn cứ pháp lý chính:

a) Giao dịch do người không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình xác lập (Điều 128 BLDS 2015)

Người có năng lực hành vi dân sự nhưng tại thời điểm xác lập giao dịch không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu. Đây là căn cứ phù hợp nhất nếu có thể chứng minh rằng, tại thời điểm ký hợp đồng, tình trạng bệnh lý của người mẹ đã khiến bà không còn khả năng nhận thức đầy đủ về hành vi và hậu quả pháp lý của việc chuyển nhượng.

Để làm căn cứ này có sức thuyết phục trước Tòa án, gia đình cần thu thập:

• Hồ sơ bệnh án, kết luận giám định y khoa về mức độ suy giảm nhận thức tại hoặc gần thời điểm ký kết;
• Lời khai của người làm chứng (hàng xóm, người thân, nhân viên y tế);
• Nếu cần thiết, yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định pháp y tâm thần để xác định năng lực nhận thức tại thời điểm giao dịch.

b) Giao dịch có sự chênh lệch giá trị bất thường

Việc bán tài sản trị giá gần 3 tỷ đồng với giá chỉ 500 triệu đồng không tự nó là căn cứ tuyên vô hiệu, nhưng đây là một tình tiết quan trọng để củng cố lập luận rằng người xác lập giao dịch không đủ khả năng đánh giá đúng bản chất và hậu quả của hành vi mình thực hiện, hoặc có dấu hiệu bị lừa dối theo Điều 127 BLDS 2015.

3. Hậu quả pháp lý khi giao dịch bị tuyên vô hiệu

Theo Điều 131 BLDS 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu:

• Giao dịch không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm xác lập;
• Các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Trường hợp không thể hoàn trả bằng hiện vật thì phải hoàn trả bằng tiền;
• Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó;
• Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường.

Áp dụng vào tình huống, nếu Tòa án tuyên hợp đồng chuyển nhượng vô hiệu, mảnh đất sẽ được hoàn trả về cho người mẹ (hoặc gia đình đại diện), đồng thời gia đình có nghĩa vụ hoàn trả lại số tiền 500 triệu đồng đã nhận.

4. Thời hiệu yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu

Theo Điều 132 BLDS 2015, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu đối với trường hợp quy định tại Điều 128 (người không nhận thức, làm chủ hành vi) là 02 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết giao dịch được xác lập. Với thời điểm phát hiện sự việc cách đây khoảng vài tháng, gia đình vẫn còn trong thời hạn để khởi kiện, nhưng không nên trì hoãn vì việc thu thập chứng cứ y khoa liên quan đến thời điểm ký kết sẽ càng khó khăn theo thời gian.

Nếu quý khách hàng đang gặp phải tình huống tương tự, dù là giao dịch bị nghi ngờ do lừa dối, ép buộc, giả tạo, hay do người xác lập không đủ năng lực nhận thức, Công ty Luật TNHH Tre Việt sẵn sàng hỗ trợ tư vấn, đánh giá hồ sơ và đồng hành cùng quý khách trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách !

CÔNG TY LUẬT TNHH TRE VIỆT - TIN TRE VIỆT TRỌN GIÁ TRỊ

HOTLINE: 0989185188

Theo dõi chúng tôi: