GIÁ CỦA MỘT GIÂY BỐC ĐỒNG

Bài tuyên truyền pháp luật hình sự dành cho học sinh THCS, THPT trong tiết Chào cờ đầu tuần

Luật sư Nguyễn Văn Viên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tre Việt · Oct 17, 2026

Tóm tắt: Bạo lực học đường, tụ tập đua xe, mua bán "đồ chơi" sát thương, bôi nhọ bạn bè trên mạng xã hội… nhiều hành vi các em học sinh coi là "chuyện trẻ con" lại có thể bị pháp luật xử lý bằng hình sự. Bài viết dưới đây là nội dung một buổi nói chuyện khoảng 30 phút dưới cờ, được Luật sư Nguyễn Văn Viên biên soạn theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) và Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026). Quý thầy cô, các đơn vị làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có thể sử dụng toàn văn hoặc rút gọn tùy thời lượng.

 

Phân bổ thời lượng gợi ý

Phần	Nội dung	Thời lượng (30 phút)
1	Mở đầu: Ranh giới giữa áo trắng và vành móng ngựa	3 phút
2	Bao nhiêu tuổi thì phải chịu trách nhiệm hình sự?	4 phút
3	Những "bẫy hình sự" quanh tuổi học trò	9 phút
4	Khi đã bị xử lý hình sự: cái giá thật sự	5 phút
5	Cơ hội sửa sai: xử lý chuyển hướng	5 phút
6	Bị khiêu khích, bị bắt nạt – em nên làm gì?	2 phút
7	Lời kết	2 phút

 1. MỞ ĐẦU: RANH GIỚI GIỮA ÁO TRẮNG VÀ VÀNH MÓNG NGỰA (3 phút)

Kính thưa quý thầy giáo, cô giáo! Thân ái chào toàn thể các em học sinh!

Nhìn xuống sân trường sáng nay, rực rỡ sắc áo trắng học trò, tôi muốn hỏi các em một câu thật lòng: Điều gì là quý giá nhất với các em lúc này? Điểm số? Chiếc điện thoại đời mới? Hay là được tự do đến trường, tự do chơi với bạn bè, tự do lựa chọn tương lai của chính mình?

Tôi đã làm luật sư hơn mười năm, đã đứng trong nhiều phiên tòa hình sự. Có những phiên tòa mà người ngồi ở hàng ghế bị cáo chỉ mới 15, 16, 17 tuổi – bằng tuổi các em đang đứng đây. Phía sau các em ấy là những người cha, người mẹ ngồi lặng đi, có người khóc không thành tiếng. Và khi được hỏi "vì sao lại làm như vậy", câu trả lời tôi nghe nhiều nhất là: "Lúc đó cháu nóng quá", "Cháu chỉ định dọa thôi", "Bạn rủ nên cháu đi theo".

Nhiều em vẫn nghĩ: "Mình chưa đủ 18 tuổi, có lỡ đánh nhau hay quậy phá thì cùng lắm bị hạ hạnh kiểm, bị mời lên nhắc nhở rồi bố mẹ đón về." Hôm nay, với tư cách một người làm pháp luật, tôi muốn nói rõ: suy nghĩ đó là sai. Pháp luật có khoan hồng với người chưa thành niên, nhưng khoan hồng không có nghĩa là bỏ qua.

Ranh giới giữa một học sinh ngồi trên ghế nhà trường với một người bị khởi tố, bị đưa ra xét xử, đôi khi chỉ cách nhau vài giây bốc đồng.

2. BAO NHIÊU TUỔI THÌ PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ? (4 phút)

Các em hãy nhớ ba mốc tuổi sau đây – đây là điều quan trọng nhất trong buổi nói chuyện hôm nay.

Mốc thứ nhất – từ đủ 16 tuổi trở lên: Theo khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự, các em phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội mà Bộ luật có quy định khác. Nghĩa là gần như mọi hành vi phạm tội mà người lớn bị xử lý, các em cũng có thể bị xử lý.

Mốc thứ hai – từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: Các em phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng (khung hình phạt từ 7 đến 15 năm tù  ) và đặc biệt nghiêm trọng (khung hình phạt từ 15  đến 20 năm, chung thân, tử hình)  thuộc 28 điều luật được liệt kê cụ thể tại khoản 2 Điều 12. Trong đó có những tội rất gần với đời sống học sinh: Giết người; Cố ý gây thương tích; Hiếp dâm, cưỡng dâm; Cướp tài sản, cướp giật, cưỡng đoạt, trộm cắp tài sản; Hủy hoại tài sản; các tội về ma túy; Tổ chức đua xe trái phép và Đua xe trái phép; một số tội phạm trên không gian mạng; tội liên quan đến vũ khí quân dụng…

Mốc thứ ba – dưới 14 tuổi: Chưa phải chịu trách nhiệm hình sự. Nhưng các em đừng vội mừng: hành vi vi phạm vẫn bị nhà trường, chính quyền xử lý bằng các biện pháp giáo dục, và cha mẹ các em phải bồi thường toàn bộ thiệt hại mà các em gây ra cho người khác.

Tiếp theo, các em cần biết pháp luật "đo" mức độ nguy hiểm của tội phạm như thế nào. Điều 9 Bộ luật Hình sự chia tội phạm thành bốn loại, căn cứ vào mức cao nhất của khung hình phạt:

• Tội ít nghiêm trọng: phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm.
• Tội nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 03 năm đến 07 năm tù.
• Tội rất nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 07 năm đến 15 năm tù.
• Tội đặc biệt nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Pháp luật có chính sách riêng cho người dưới 18 tuổi: không áp dụng tù chung thân, không áp dụng tử hình, và mức phạt tù được giảm nhẹ hơn nhiều so với người lớn. Nhưng các em hãy thử hình dung: "được giảm nhẹ" vẫn có thể là 5 năm, 10 năm, thậm chí 12, 15 năm sau song sắt – tức là toàn bộ tuổi thanh xuân.

 3. NHỮNG HÀNH VI "BẪY HÌNH SỰ" QUANH TUỔI HỌC TRÒ (9 phút)

Bây giờ, hãy cùng nhìn lại những hành vi mà nhiều em vẫn tưởng là "chuyện con nít", xem pháp luật đánh giá chúng ra sao.

Thứ nhất: Bạo lực học đường – đánh bạn là tự mua vé vào vòng lao lý

Chỉ một cái nhìn "đểu", một câu nói khó nghe trên mạng, thế là hẹn nhau sau giờ học, kéo bè kéo cánh chặn đường, bắt bạn quỳ, rồi đấm đá, giật tóc, quay video tung lên mạng.

Nếu nạn nhân bị tổn thương cơ thể từ 11% trở lên, người đánh có thể bị truy cứu về Tội cố ý gây thương tích (Điều 134 Bộ luật Hình sự). Các em cần đặc biệt lưu ý: ngay cả khi tỷ lệ thương tích dưới 11%, vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu thuộc các trường hợp như: dùng hung khí nguy hiểm, có tổ chức, có tính chất côn đồ, hoặc đánh người dưới 16 tuổi – mà phần lớn bạn bè các em đều ở độ tuổi này.

Khung hình phạt cơ bản là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Thương tích càng nặng, hình phạt càng tăng: từ 02 đến 06 năm, từ 05 đến 10 năm, cao hơn nữa nếu gây thương tật nặng hoặc làm chết người. Với các em từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi, chỉ cần hậu quả thuộc khung rất nghiêm trọng trở lên là đã phải chịu trách nhiệm hình sự.

Nguy hiểm hơn, nếu dùng dao, tuýp sắt, mũ bảo hiểm… đánh vào đầu, ngực, bụng – những vùng trọng yếu trên cơ thể – thì dù nạn nhân may mắn không chết, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có thể xem xét truy cứu về Tội giết người (Điều 123) ở giai đoạn phạm tội chưa đạt. Đây là một trong những tội danh nghiêm khắc nhất của Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt cơ bản từ 07 năm đến 15 năm tù, và khung tăng nặng từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đối với người đã thành niên.

Và đừng quên: những em đứng xung quanh hò reo, cổ vũ, quay video, giữ tay giữ chân bạn – cũng có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm.

Thứ hai: "Thể hiện đẳng cấp" trên đường phố

Rủ nhau tháo biển số xe, dàn hàng ngang, lạng lách, rú ga, "bốc đầu" trên đường – nhiều em coi đó là sự "ngầu", là đẳng cấp. Pháp luật nhìn khác:

• Hành vi đua xe trái phép có thể bị truy cứu về Tội đua xe trái phép (Điều 266), với khung cơ bản lên đến 05 năm tù; người rủ rê, tổ chức có thể bị xử lý về Tội tổ chức đua xe trái phép (Điều 265) với hình phạt còn nặng hơn. Hai tội này nằm trong danh sách mà người từ đủ 14 tuổi đã phải chịu trách nhiệm hình sự khi thuộc trường hợp rất nghiêm trọng trở lên.
• Tụ tập đông người, ném chai lọ, gây náo loạn, cản trở giao thông có thể cấu thành Tội gây rối trật tự công cộng (Điều 318). Khung cơ bản đến 02 năm tù; nếu có tổ chức, dùng hung khí, gây cản trở giao thông nghiêm trọng thì phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Đó là chưa kể đến hậu quả lớn nhất mà không bản án nào bù đắp được: tai nạn giao thông cướp đi sinh mạng của chính các em hoặc người vô tội.

Thứ ba: "Đồ phòng thân" – dao, kiếm, súng tự chế

Lên mạng đặt mua dao phóng, mã tấu, súng tự chế, súng bắn đạn hoa cải… để "thủ sẵn phòng thân". Các em cần biết:

• Dao, kiếm, mã tấu có tính sát thương cao là vũ khí thô sơ. Tàng trữ, mang theo trái phép bị xử phạt hành chính và tịch thu; nếu dùng để đánh người, đây chính là tình tiết "dùng hung khí nguy hiểm" khiến hình phạt nặng lên rất nhiều.
• Súng tự chế, nếu giám định xác định có tính năng, tác dụng tương tự vũ khí quân dụng, có thể bị truy cứu theo Điều 304 Bộ luật Hình sự về các hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép vũ khí quân dụng. Khung cơ bản từ 01 năm đến 07 năm tù; nếu làm chết người, khung hình phạt từ 05 năm đến 12 năm tù. Tội này cũng thuộc danh sách người từ đủ 14 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự.

Không có thứ "vũ khí phòng thân" nào hợp pháp trong cặp sách của học sinh. Thứ duy nhất bảo vệ các em là sự bình tĩnh và việc tìm đến người lớn khi gặp nguy hiểm.

Thứ tư: "Anh hùng bàn phím"

Lập nhóm kín để "bóc phốt", cắt ghép ảnh bạn bè thành hình ảnh nhạy cảm, tung tin bịa đặt xúc phạm thầy cô, bạn học… Các em đừng nghĩ ngồi sau màn hình là vô can:

• Xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự người khác có thể cấu thành Tội làm nhục người khác (Điều 155). Nếu sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện, hình phạt là tù từ 03 tháng đến 02 năm; nếu hậu quả đặc biệt nặng nề, hình phạt từ 02 năm đến 05 năm tù.
• Bịa đặt, loan truyền điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm danh dự, gây thiệt hại cho người khác có thể cấu thành Tội vu khống (Điều 156). Dùng mạng xã hội để thực hiện, hình phạt từ 01 năm đến 03 năm tù; hậu quả đặc biệt nặng nề, hình phạt từ 03 năm đến 07 năm tù.
• Kể cả khi chưa đến mức hình sự, các em vẫn bị xử phạt vi phạm hành chính, và gia đình phải bồi thường tổn thất về tinh thần cho người bị xâm phạm.

Một dòng tin nhắn chỉ mất 3 giây để bấm gửi, nhưng có thể để lại vết thương rất sâu trong lòng một người bạn, và không bao giờ xóa hết được trên mạng.

Cũng xin nhắc các em thêm một cái bẫy rất phổ biến hiện nay: bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội để lấy vài trăm nghìn đồng. Những tài khoản này thường bị kẻ xấu dùng để lừa đảo, rửa tiền. Người bán, cho thuê có thể bị xử lý hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự, và bị liên đới vào những vụ án mà mình không hề hay biết.

 4. KHI ĐÃ BỊ XỬ LÝ HÌNH SỰ: CÁI GIÁ THẬT SỰ (5 phút)

Nhiều em nghe "vài ba năm tù" vẫn thấy mơ hồ. Tôi sẽ không dọa các em bằng những câu chuyện ghê rợn. Tôi chỉ kể đúng những gì pháp luật quy định và những gì tôi tận mắt thấy.

Khi bị khởi tố, một học sinh không còn được gọi là "em" trong hồ sơ, mà là "bị can". Các em sẽ phải nhiều lần làm việc với cơ quan điều tra, mỗi lời khai đều được ghi vào biên bản. Các em bị chụp ảnh, lăn tay để lập hồ sơ. Pháp luật có những quy định bảo vệ người dưới 18 tuổi – phải có cha mẹ hoặc người đại diện tham gia, phải có người bào chữa, hạn chế tối đa việc bắt, tạm giữ, tạm giam, và nếu bị giam giữ thì phải giam riêng với người lớn. Nhưng những quy định đó không xóa được sự thật: các em đã mất tự do, mất sự bình yên, và cả gia đình phải sống trong lo lắng hàng tháng trời.

Khi bị phạt tù, các em phải rời xa gia đình, trường lớp, chấp hành án trong môi trường kỷ luật nghiêm ngặt. Mỗi lần cha mẹ đến thăm đều phải theo lịch, theo quy định. Bạn bè cùng lớp sẽ thi tốt nghiệp, vào đại học, đi làm… còn các em thì dừng lại.

Gánh nặng bồi thường đặt lên vai cha mẹ: tiền viện phí, tiền thuốc men, tiền tổn thất tinh thần cho người bị hại – có gia đình phải bán cả mảnh đất, vay mượn khắp nơi.

Lý lịch và tương lai: Pháp luật nhân đạo với người chưa thành niên: người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi bị kết án được coi là không có án tích; người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, hoặc rất nghiêm trọng do vô ý cũng được coi là không có án tích. Nhưng với các trường hợp khác, các em sẽ mang án tích cho đến khi được xóa theo quy định. Và dù pháp luật có khoan hồng đến đâu, những năm tháng tuổi trẻ đã mất, những cơ hội học tập đã lỡ, những ánh mắt nghi ngại của người xung quanh – là những cái giá không bản án nào ghi ra nhưng các em vẫn phải trả. Nhiều ngành nghề, đặc biệt là các trường và ngành trong lực lượng vũ trang, thẩm tra lý lịch rất kỹ.

Một phút bốc đồng – nhiều năm để trả giá.

5. CƠ HỘI SỬA SAI: XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG (5 phút)

Nhà nước không muốn đẩy người trẻ vào tù nếu các em còn cơ hội sửa sai. Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026) đã mở ra một cơ chế rất nhân văn: biện pháp xử lý chuyển hướng. Đây là các biện pháp giám sát, giáo dục, phòng ngừa thay cho việc đưa người chưa thành niên ra xét xử và phạt tù.

Có 12 biện pháp xử lý chuyển hướng, gồm: (1) khiển trách; (2) xin lỗi bị hại; (3) bồi thường thiệt hại; (4) giáo dục tại xã, phường; (5) quản thúc tại gia đình; (6) hạn chế khung giờ đi lại; (7) cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến phạm tội mới; (8) cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến phạm tội mới; (9) tham gia chương trình học tập, dạy nghề; (10) tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý; (11) thực hiện công việc phục vụ cộng đồng; và nghiêm khắc nhất là (12) giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Nhưng đây không phải "tấm vé thoát tội" cho bất kỳ ai. Muốn được xem xét, phải có đủ ba điều kiện:

1. Có chứng cứ xác định người chưa thành niên đã thực hiện hành vi phạm tội;
2. Người chưa thành niên thừa nhận hành vi phạm tội của mình;
3. Người chưa thành niên đồng ý bằng văn bản về việc xử lý chuyển hướng.

Và luật cũng quy định rõ những trường hợp không được áp dụng. Ví dụ, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội giết người, hiếp dâm, sản xuất trái phép chất ma túy thuộc trường hợp rất nghiêm trọng, phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, hoặc phạm tội rất nghiêm trọng nhiều lần thì không được áp dụng (trừ trường hợp là đồng phạm có vai trò không đáng kể). Đặc biệt: người đã được xử lý chuyển hướng mà lại phạm tội mới thì không được hưởng cơ hội này lần thứ hai.

Được chuyển hướng không có nghĩa là được tự do như cũ. Các em phải thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ: xin lỗi người bị hại, cùng gia đình bồi thường, chịu sự giám sát của chính quyền địa phương, gia đình, nhà trường; có thể bị hạn chế giờ đi lại, cấm đến những nơi nhất định, cấm giao du với những người xấu; phải tham gia học tập, tư vấn tâm lý, làm công việc phục vụ cộng đồng.

Cái kết của hai lựa chọn:

• Nếu chấp hành tốt: các em không bị kết án, không bị coi là có án tích, tiếp tục được học tập và trưởng thành như bao bạn bè khác.
• Nếu vi phạm nghĩa vụ, tiếp tục quậy phá: các em có thể bị chuyển sang biện pháp nghiêm khắc hơn – kể cả bị đưa vào trường giáo dưỡng – hoặc bị xử lý theo thủ tục hình sự thông thường.

Cơ hội luôn có, nhưng chỉ dành cho người thật sự biết hối lỗi và muốn sửa sai. Và cơ hội tốt nhất vẫn là: đừng bao giờ để mình phải cần đến nó.

 6. BỊ KHIÊU KHÍCH, BỊ BẮT NẠT – EM NÊN LÀM GÌ? (2 phút)

Tôi biết, có những lúc các em không phải là người gây chuyện, mà là người bị trêu chọc, bị khiêu khích, bị bắt nạt. Khi đó, xin các em nhớ:

• Không hẹn đánh nhau, không "giải quyết riêng", không mang theo hung khí để "trả đũa". Trả đũa chỉ biến các em từ người bị hại thành người phạm tội.
• Báo ngay cho người lớn tin cậy: thầy cô chủ nhiệm, Ban Giám hiệu, cha mẹ. Khi gặp nguy hiểm khẩn cấp, gọi 113 (Công an). Các em có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 – miễn phí, hoạt động 24/7.
• Giữ lại bằng chứng: tin nhắn, ảnh chụp màn hình, video, tên người làm chứng. Không đăng lại, không chia sẻ thêm những hình ảnh xúc phạm bạn khác.
• Khi bị tấn công bất ngờ, pháp luật cho phép phòng vệ chính đáng ở mức cần thiết để bảo vệ mình – nhưng lựa chọn tốt nhất vẫn là thoát khỏi nơi nguy hiểm và tìm người giúp đỡ.
• Và nếu thấy bạn mình bị bắt nạt: đừng đứng xem, đừng quay video. Hãy báo cho thầy cô. Đó mới là hành động của người dũng cảm

 7. LỜI KẾT (2 phút)

Các em học sinh thân mến!

Một cú đấm vung ra chỉ mất một giây, nhưng có thể phải trả giá bằng nhiều năm tuổi trẻ. Một dòng tin bịa đặt chỉ mất vài giây để bấm gửi, nhưng có thể hủy hoại danh dự của một người và kéo chính các em vào vòng lao lý.

Tuổi trẻ được quyền sai trong học tập, được quyền vấp ngã để trưởng thành, nhưng tuyệt đối không được bước qua lằn ranh của pháp luật. Bản lĩnh thật sự của một học sinh không phải là đánh nhau giỏi hơn, phóng xe liều hơn hay chửi bới dữ dội hơn trên mạng xã hội.

Bản lĩnh đích thực là biết dừng lại trước khi nắm đấm vung ra, biết im lặng trước những lời kích động vô bổ, biết tìm đến thầy cô, cha mẹ khi gặp chuyện, và biết tôn trọng pháp luật để bảo vệ tương lai tự do của chính mình.

Chúc các em một tuần học tập an toàn, kỷ cương và giữ trọn sự trong sáng của tuổi học trò!

Xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô và các em!

 Căn cứ pháp lý chính

• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung (Điều 9, Điều 12, Điều 123, Điều 134, Điều 155, Điều 156, Điều 265, Điều 266, Điều 304, Điều 318).
• Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 (các quy định về biện pháp xử lý chuyển hướng, hình phạt và án tích đối với người chưa thành niên).
• Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung.
• Bộ luật Dân sự năm 2015 (trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra).

Lưu ý: Các mức hình phạt nêu trong bài được tóm lược để phục vụ tuyên truyền. Việc định tội danh và quyết định hình phạt trong từng vụ việc cụ thể phụ thuộc vào hành vi, hậu quả, độ tuổi và các tình tiết của vụ án do cơ quan có thẩm quyền xem xét.

 CÔNG TY LUẬT TNHH TRE VIỆT

Địa chỉ: Số 13 đường Nguyễn Đăng Đạo, phường Kinh Bắc, thành phố Bắc Ninh

Điện thoại: 0989.185.188 · Email: Luattrevietbn@gmail.com · Website: luattreviet.vn

Quý nhà trường có nhu cầu tổ chức buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho học sinh, xin vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH Tre Việt.

 Theo dõi chúng tôi: